گزارش روز

استوا، استوار در گردشگری

به بهانه روز جهانی مناطق استوایی

مناطق استوایی،مناطقی از زمین هستند که تقریباً در مرکز جهان قرار دارند.
نواحی استوایی شامل خط استوا و محدوده میان دو مدار راس السرطان در شمال و راس الجدی را در جنوب، شامل می شوند.
این محدوده شامل بخش‌هایی از آمریکای شمالی, آمریکای جنوبی, آفریقا, آسیا و استرالیا است.
استوا،کمربندی است به دور زمین. تکیه گاهی که اگر نباشد، زمین نمی داند بر کدام پاشنه بچرخد!

۲۹ ژوئن برابر با هشتم تیر، روز جهانی مناطق استوایی است. این مناطق آنقدر مهم هستند که می توانند مشخصا یک روز را در میان روزهای جهانی به خود اختصاص دهند تا توجه مردم دنیا به آنها جلب شود و بدانند که بدون وجود مناطق استوایی ، حیات بر روی زمین اگر ناممکن نباشد، ممکن هم نیست!
سعید عباباف، گزارشگر سایت راهبردهای گردشگری، نگاهی دارد به اهمیت مناطق استوایی و البته نقش گردشگری در آن. این گزارش را در ادامه بخوانید …

راهبردهای گردشگری

تصویر ذهنی اغلب افراد در مواجهه با عبارت “مناطق استوایی”، جنگل هایی پرباران و انبوه، سواحلی پوشیده از ماسه هایی سفید با آسمانی آبی و آب هایی شفاف یا حتی صحراهایی وسیع و سوزان است. اما تحقیقات نشان داده که در لحظه ی تصمیم گیری، آنچه گردشگران را به این مقاصد جذب می کند، نه زیباییِ بهشت گونه ی آن ها که جذابیت افسانه گونه، رمزآلود و ناشناخته هایی است که برای این مناطق تصور می شود.

جغرافیای مناطق استوایی
مناطق استوایی (گرمسیری،حاره، تروپیکال)، میان دو مدار رأس السرطان در شمال و رأس الجَدی در جنوب خط استوا قرار گرفته اند و در حدود ۴۰ درصد از سطح کره ای زمین را اشغال نموده اند. تابش عمودی (یا تقریباً عمودی) خورشید در این نواحی که حدود ۷۶ درصد آن آب های اقیانوسی هستند، از سویی تبخیر بالا و رطوبت در خشکی ها و نقاط ساحلی و باران های موسمی و پرحجم را سبب می شود و از سوی دیگر، دمای هوا را در طول سال تقریباً ثابت و به طور متوسط ۲۵ تا ۲۸ درجه سانتیگراد نگه می دارد.
در نتیجه، این مناطق تغییرات فصلی را به مانند سایر نقاط زمین تجربه نکرده و فصول گرمسیری به دو دسته ی “فصل خیس” و “فصل خشک” تقسیم می شوند.
متوسط مقدار بارش در مناطق استوایی از بیش از ۲۵۰۰ میلیمتر در بخش هایی از آمازون تا نقاطی مانند صحرای بزرگ آفریقا که تنها حدود ۲۰ تا ۱۰۰ میلیمتر باران در سال دریافت می کند، متغیر است و به طور مستقیم بر گونه های گیاهی و جانوری که در آن جا زندگی می کنند تاثیر می گذارد. این تأثیر تا بدان حد است که این مناطق، میزبان حدود ۸۰ درصد از تنوع زیستی کره ی زمین شامل اکثر گونه های باکتری، ویروس، گیاه، قارچ و حیوانات و نیز تعاملات بین آن ها و اکوسیستم هایی که در آن زندگی می کنند، می باشد.

علاوه بر این، ۹۵ درصد از جنگل‌های مانگروی جهان و ۹۹ درصد از گونه‌های گیاهی مانگرو در نواحی استوایی یافت می شوند. این گیاهان نه تنها می‌توانند در آبهای ۱۰۰ برابر شورتر از آنچه بیشتر گیاهان وابسته به آب های شیرین قدرت تحمل آن را دارند، زنده بمانند بلکه، زیستگاه مناسبی برای انواع گونه‌ها از خرچنگ تا پرندگان به حساب می‌آیند.
مانگروها نقش ویژه ای در حفاظت از مناطق ساحلی در برابر عواملی چون طوفان ها دارند، جذب کننده ی مناسب کربن هستند، نقش پاک کننده دارند و ریشه آن ها از طریق تثبیت کردن رسوب‌هایی که از خشکی تخلیه می‌شود، با عملکردی مانند فیلتر، مانع از پوشانده شدن زیستگاه علف‌های دریایی و مرجان‌های استوایی ساحلی می‌شود و خوراک بسیاری از جانداران را فراهم می سازد.
همچنین، اکثر قریب به اتفاق صخره های مرجانی نیز در مناطق گرمسیری قرار دارند.
صخره های مرجانی برای ماهیگیری دارای اهمیت هستند، از سواحل حفاظت می کنند و منبع مهم درآمد از طریق گردشگری اند.

دلایل اهمیت مناطق استوایی

مناطق استوایی، به عنوان مناطقی دارای اهمیتی حیاتی و نقشی کلیدی در جهان آینده، نیازمند توجه هستند. برخی از مهمترین دلایل این اهمیت را می توان در زیر برشمرد:

حضور حدود ۴۰ درصد از جمعیت جهان در مناطق گرمسیری

با همین نرخ رشد جمعیت، تا سال ۲۰۵۰، بیش از نیمی از مردم جهان در این منطقه زندگی خواهند کرد. اما نه تنها جمعیت به سرعت رشد می کند، بلکه به طور فزاینده ای ثروتمند می شود، زیرا به دلیل افزایش مصرف و قابلیت نوآوری نیروی کاریِ متنوع، فرصت های فوق العاده ای برای کسب و کار و سرمایه گذاری فراهم خواهد شد. با این حال، نکته ی مهم این است که این تغییرات فشار بی سابقه ای بر محیط زیست و منابع طبیعی وارد می کند.

چالش توسعه پایدار در مناطق استوایی یکی از مهم ترین چالش های جهانی در عصر ما است.

حضور بیش از نیمی از کودکان زیر ۱۵ سال جهان در مناطق گرمسیری

تا سال ۲۰۵۰، دو سوم کودکان جهان در مناطق استوایی زندگی خواهند کرد که هم زمان، چالش ها و فرصت های بزرگی فراهم خواهد کرد. بذل توجه و اتخاذ خط  مشی های صحیح برای این جمعیت جوان، تحصیل کرده و آماده ی جذب در بازار کار، می تواند نیازهایی که برای خارج کردن کشورهای استوایی از فقر وجود دارد، مرتفع سازد.

بزرگترین تنوع گیاهان و حیوانات

با دارا بودن حدود ۸۰ درصد از گونه های گیاهی روی زمین و بیش از ۹۵ درصد از مرجان ها و مانگروهای جهان، اکوسیستم های طبیعی متنوع و سالم در مناطق استوایی، مزایایی را برای حیات بر روی کل زمین و سلامت و رفاه انسان فراهم می آورند. انسان ها برای بقا، حفظ سلامت و کسب لذت به تنوع زیستی و خدمات اکوسیستم وابسته هستند. جوامع بشری برای تأمین همه ی مواد غذایی و بسیاری از داروها و محصولات صنعتی، به اجزای گونه های وحشی و اهلی در تنوع زیستی وابسته اند.

بزرگترین تنوع فرهنگ ها

فرهنگ مناطق گرمسیری متنوع و غنی است. در حقیقت، بیشتر زبان های جهان در مناطق وسیعی در دو سوی خط استوا در جنوب شرقی آسیا و اقیانوس آرام، هند، آفریقا و آمریکای جنوبی صحبت می شود.

در پاپوآ گینه نو، به تنهایی به ۸۲۰ زبان گویش می شود. اندونزی با ۷۰۰؛ هند ۴۴۷؛ کنگو ۲۴۲ و میانمار با حدود۱۰۰ زبان، نمونه های دیگر هستند. در مقایسه با بیش از ۲۰۰ زبان در اروپا، بیش از ۲۰۰۰ زبان در سرتاسر آفریقا مورد استفاده است.

“تنوع فرهنگی”، دارایی ارزشمند نواحی استوایی است. تفاوت های زبان و فرهنگ، اثرات مختلفی بر چالش های منحصر به فرد منطقه می گذارد.
زبان هایی که در کنار اکوسیستم های پیچیده تکامل یافته اند، بینش منحصر به فردی در مورد نحوه ی استفاده، مدیریت و حفظ این اکوسیستم ها ارائه می دهند.

رشد اقتصادی سریع تر

در طول ۳۰ سال گذشته، رشد اقتصادی در مناطق گرمسیری نسبت به سایر کشورهای جهان تقریباً ۲۰ درصد بیشتر بوده است. پیش بینی ها حاکی از آن است که مجموع اقتصادهای گرمسیری تا سال ۲۰۲۵ به ۴۰ تریلیون دلار برسد. در بیشتر سناریوهای آینده، کشورهای دارای جمعیت جوان مانند اندونزی، هند، نیجریه و فیلیپین در طول قرن بعدی به اقتصادهای بزرگ جهانی تبدیل خواهند شد. آسیا و اقیانوسیه در حال حاضر دارای طبقه متوسط بالاتری نسبت به اروپا و آمریکای شمالی است.

افزایش تجارت و سرمایه گذاری

تجارت برای هزاران سال عنصری حیاتی برای توسعه ی جوامع و فرهنگ بشری بوده است. رشد ارزش تجارت در مناطق استوایی بیش از دو برابر بیشتر از سایر نقاط جهان است. در این میان، منطقه ی جنوب شرقی آسیا بزرگترین منطقه ی تجاری در جهان و جنوب آسیا بیشترین رشد را در جهان داراست. سرمایه گذاری در منطقه نیز افزایش یافته است. طی ۳۰ سال گذشته تا سال ۲۰۱۰، سرمایه گذاری مستقیم خارجی در مناطق استوایی از ۰٫۷ درصد تولید ناخالص داخلی به ۳٫۵ درصد افزایش یافت، این رقم برای سایر نقاط جهان از ۰٫۵ درصد تولید ناخالص داخلی به ۱٫۶ درصد بود.

تأثیر آب و هوای مناطق گرمسیری بر اقلیم جهان

مناطق گرمسیری، نقش موثری در سیستم آب و هوای جهانی دارند. در چند دهه ی اخیر، تحقیقات هواشناسی بر روی محدوده ی عرض جغرافیایی متوسط که مناطق گرمسیری در آن واقع شده، مورد توجه قرار گرفت. مطالعه ی جریانات آب و هوایی و بررسی و پیش بینی بر اساس پدیده های این مناطق می تواند در مناطق دیگر راهگشا باشد.

تغییرات اقلیمی تأثیرات بزرگی در مناطق استوایی دارد

تنوع زیستی گرمسیری به اثرات زیست محیطی، از جمله تغییرات آب و هوایی بسیار حساس است. گونه ها در مناطق گرمسیری ذاتاً نسبت به تغییرات محیط زیست آسیب پذیر هستند، زیرا آن ها تمایل به اشغال پهنه های جغرافیایی کوچک دارند، به طور طبیعی نادر هستند و برای تعامل با محدوده ی کوچکی از شرایط محیطی شان تکامل یافته اند.
همچنین، تأثیر تغییرات اقلیمی در مناطق گرمسیری تا حدود بسیار زیادی ناشناخته است. آنچه که ما در مورد تغییرات آب و هوایی در مناطق استوایی می دانیم آن است که افزایش دما و تغییر رژیم های بارندگی، دارای تأثیراتی بزرگ بر منطقه ای است که برای سه میلیون سال، بدون تغییر باقی مانده بود.

چالش های پیش روی مناطق استوایی

در حال حاضر مناطق گرمسیری با چالش‌هایی همچون تغییرات اقلیمی، جنگل زدایی، قطع بی رویه درختان، شهری سازی و تغییرات جمعیتی روبرو است.

گردشگری در مناطق استوایی

ترکیبی از گونه های گردشگری “ساحلی”، “طبیعت گردی” (اکوتوریسم)، “فرهنگی” و “ماجراجویانه” دارای بهترین زمینه در این مناطق باشند و دامنه ی وسیعی از گردشگران را به این مقاصد جذب کنند.

در رابطه با پاسخ به این پرسش که چه گونه هایی از گردشگری می توانند در مناطق استوایی توسعه یابند، بر اساس آنچه تاکنون گفته شد و مطالعات انجام شده، بنظر می رسد که ترکیبی از گونه های گردشگری “ساحلی”، “طبیعت گردی” (اکوتوریسم)، “فرهنگی” و “ماجراجویانه” دارای بهترین زمینه در این مناطق باشند و دامنه ی وسیعی از گردشگران را به این مقاصد جذب کنند. توجه به این نکته خالی از لطف نیست که گردشگری تفریحی و فراغت، به تنهایی بیش از ۵۵ درصد از تعداد کل گردشگران بین المللی را به خود اختصاص می دهد.

اما، هم زمان، نباید از این نکته غافل شد که “طبیعت جذاب”، به تنهایی مهم ترین عامل تعیین کننده در انتخاب مقصد گردشگری نیست و برای گردشگران، معیار هایی نظیر میزان فاصله از مبداء و زمان سفر نیز از اهمیت به سزایی برخوردار است، هر چند امروزه با تولید هواپیماهای پیشرفته و برقراری پروازهای میان قاره ای دوربرد با بیش از هفده ساعت پرواز بدون توقف، شرایط جدیدی برای انتخاب این مقاصد توسط گردشگران، رقم خورده است.

 تصویر نخست: چشم انداز قله کیمانجارو. این کوه و این قله پربرفش بلندترین قله آفریقا است. تکه ای از  استوا در آفریقا  که به تنهایی در تعادل آب و هوایی این منطقه نقش مهمی دارد.

تصویر آخر: رستورانی در تانزانیا که بنای آن به تنهایی جاذبه گردشگری است.

پژوهشگر، مترجم و نویسنده:
سعید عباباف
کارشناس ارشد و مدرس گردشگری

منابع:
www.un.org
www.fao.org
www.nationalgeographic.com

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید

بستن
بستن